Het record voor de grootste enkele bloem op aarde behoort toe aan Rafflesia arnoldii. Het is een bizar organisme. Geen wortels. Geen stengels. Geen bladeren. Gewoon een enorme, vlezige bloem die een diameter van een meter kan bereiken en tot 10 kilogram kan wegen. Het fotosynthetiseert niet. Het is een pure parasiet, die leeft van de wijnstokken van zijn waardplant in de regenwouden van Sumatra en Java.
Waarom ruikt de grootste bloem naar rottend vlees?
Je zou denken dat een bloem naar nectar wil ruiken. Niet Rafflesia. Het stinkt. Intens. Het aroma bootst rottend vlees na. Het stoot de meeste mensen en huisdieren af, maar het is een magneet voor aasvliegen en kevers. Deze insecten worden aangetrokken door de geur van de dood en beschouwen de bloei als een feestmaal. Zodra ze landen, vangt de bloem ze op. De vliegen kruipen naar binnen en pikken stuifmeel op hun lichaam op. Wanneer ze uiteindelijk ontsnappen, dragen ze dat stuifmeel naar andere Rafflesia -bloemen. De slechte geur is geen fout. Het is de hele bestuivingsstrategie.
Is Rafflesia eigenlijk de grootste plantstructuur?
Niet noodzakelijkerwijs. Het hangt ervan af wat je meet.
Als je ‘grootste bloem’ definieert als één enkele bloesem, wint Rafflesia arnoldii. Maar plantkundigen maken vaak onderscheid tussen een bloem en een bloeiwijze. Een bloeiwijze is het hele arrangement van bloemen op een stengel. Volgens die maatstaf is de titan aronskelk (Amorphophallus titanum ) een serieuze uitdager.
De bloeiwijze van de Titan Aronskelk, afkomstig uit Sumatra, kan wel 2,70 meter hoog worden. Het is geen enkele bloembladstructuur zoals Rafflesia. Het is een enorme piek omgeven door een grote, kapachtige schutblad. Terwijl Rafflesia wint op het gebied van de diameter en het gewicht van een enkele bloem, wint de Titan Aronskelk het op de totale hoogte en structurele complexiteit. Beiden zijn reuzen van het regenwoud, die totaal verschillende evolutionaire trucs gebruiken om te overleven. Welke ‘groter’ is, is een technische kwestie die er minder toe doet dan de pure vreemdheid van beide.
Waarom de stank kevers aantrekt, en geen bijen
De geur is voor de meeste mensen een dealbreaker. Bezoekers van de botanische serre van Brest ontdekten dat op de harde manier tijdens een bloei van de titaanaronskelk in 2009. De plant verspreidt een geur die doet denken aan rottend vlees. Het is er niet om mensen te plezieren.
Het is aas.
De doelgroep is Aaseterkevers. Deze insecten worden aangetrokken door rottend vlees. Ze komen om zich te voeden, maar daarbij bestuiven ze de plant. De uitwisseling is eenvoudig: de plant biedt een voedselbron en de kevers brengen stuifmeel over.
Het tijdsbestek van 72 uur is belangrijk
Het hele evenement duurt slechts 72 uur. Dat zijn drie dagen. De bloem bloeit, geeft zijn geur vrij, trekt de kevers aan en voltooit de bestuiving voordat de show voorbij is.
Deze beknoptheid maakt de geur noodzakelijkerwijs intenser. De plant moet snel de juiste insecten vangen. Geen tweede kansen.
Waarom deze strategie in de natuur werkt
Je zou je kunnen afvragen waarom het geen zoetere geur gebruikt, zoals veel bloemen doen. Bijen en vlinders zijn veel voorkomende bestuivers, maar ze zijn niet beschikbaar in de specifieke omgevingen waar reuzenaronskelken groeien, of ze zijn niet degenen die nodig zijn voor deze soort. Aaseterkevers zijn betrouwbaar. Ze worden gemotiveerd door ontbinding. De plant bootst dat signaal perfect na.
De geur is geen gebrek; het is een zeer gerichte reclamecampagne met een strikte deadline.
De biologie is efficiënt. Het vermijdt concurrentie met andere nectar-feeders. Het spreekt rechtstreeks tot een nichegroep van bestuivers. Het resultaat is een succesvolle voortplanting, ondanks de weerzinwekkende ervaring voor de toeschouwers.
Voor iedereen die van plan is een botanische tuin te bezoeken, is de afhaalmaaltijd praktisch: bekijk het bloeischema voordat je vertrekt. Als je een Titan Aronskelk in actie wilt zien, moet je er drie dagen bij zijn. Als je het mist, mis je de bestuiving. De geur zal niet blijven hangen, en de gelegenheid ook niet.
