Max Pallenberg handelde niet alleen. Hij crashte in scènes, vaak zonder script, en het podium leunde naar voren om te kijken. Deze Oostenrijkse komiek, geboren in 1877 in Wenen, werd de hartslag van een theatrale beweging die de rauwe, ongepolijste werkelijkheid belangrijker vond dan gepolijste lijnen. Zijn naam doet vandaag de dag misschien niet veel goeds, maar zijn specifieke stijl van ‘geïmproviseerde farce’ heeft decennialang mede vorm gegeven aan de manier waarop het Duitse theater komedie benaderde.
Hoe Pallenbergs stijl het podium veranderde
Het begon in 1909. Wenen. Revues en operettes. Standaard dingen. Daarna verhuisde hij naar Berlijn en landde in het Deutsches Theater onder de vleugels van Max Reinhardt. Dit was de grote doorbraak.
Pallenbergs talent was rommelig. Hij improviseerde voortdurend. Het maakte zijn scènepartners gek. Ze wisten nooit wat hij daarna ging zeggen. Maar het publiek was er dol op. Critici waren er dol op. Er was een vonk in die uitvoeringen, een echt ‘nu’-gevoel dat scriptregels niet altijd konden vatten.
De chaos van zijn improvisatie creëerde een unieke authenticiteit die voelde als een geheim dat gedeeld werd tussen de acteur en het publiek.
Reinhardt bleef hem in kluchten werpen, leunend op die wilde energie. Maar naarmate zijn carrière vorderde, bewees Pallenberg dat hij zich ook in meer gestructureerde rollen staande kon houden. Hij was niet zomaar een grappenmaker. Hij kon gewicht dragen.
Welke rollen bepaalden zijn carrière?
Drie optredens bleven echt hangen.
- De kassier in Georg Kaisers Morn to Midnight
- De Barker in Liliom van Ferenc Molnar
- Argon in Molière’s Imaginary Invalid
Deze rollen vertoonden een bereik. Ze toonden controle. Maar ze lieten hem niet op zijn absolute hoogtepunt zien.
Die piek bereikte in 1928.
De goede soldaat Schweik: een multimediaal meesterwerk
Erwin Piscator regisseerde. Bertolt Brecht schreef de bewerking. Jaroslav Hašek leverde de bronroman. De productie heette The Good Soldier Schweik.
Pallenberg speelde Schweik. De verwarde underdog. De man verpletterd door de bureaucratie.
Dit was geen normaal toneelstuk. Piscator bouwde een multimedia-evenement. Denk aan uitgesneden stripfiguren, geanimeerde filmfragmenten, loopbanden op het podium, uithangborden en abstracte verlichting. Het was luid, visueel en agressief. Het doel? Om bureaucratische manipulatie en ongevoeligheid op de meest diepgaande manier mogelijk te veroordelen.
Pallenberg was het menselijke anker in die chaos. Hij was de tegenhanger van het spektakel van Piscator. Terwijl het podium explodeerde van de beelden, bleef Schweik verward, menselijk en tragisch reëel. Het was het perfecte contrast.
Waarom verliet Pallenberg Duitsland?
Het politieke klimaat in het begin van de jaren dertig werd Duitsland giftig. Pallenbergs vrouw was Fritzi Massary, een grote operettester. Massary was Joods. Onder het opkomende naziregime werd Pallenberg daardoor een doelwit, ook al was hij een geliefde Duitse acteur.
Hij werd gedwongen te vertrekken.
Zijn dood was net zo abrupt als zijn carrière dynamisch was geweest. In 1934, terwijl hij op reis was naar een theateroptreden, kwam hij om het leven bij een vliegtuigongeluk in Karlsbad, Oostenrijk.
