Astronomen hebben voor het eerst rechtstreeks het bestaan bevestigd van een planeet met de massa van Saturnus die alleen door de interstellaire ruimte dwaalt. Deze ontdekking levert concreet bewijs dat de Melkweg wordt bevolkt door talloze verweesde exoplaneten – werelden die uit hun oorspronkelijke sterrenstelsel zijn verdreven.
De eerste directe meting
Tot nu toe werden schurkenplaneten (die niet rond een ster draaien) alleen geïdentificeerd via indirecte methoden zoals zwaartekrachtmicrolensing, waarbij een planeet het licht van een achtergrondster kortstondig vergroot terwijl deze voorlangs passeert. Deze nieuwe observatie omzeilt deze beperkingen. Onderzoekers combineerden gegevens van telescopen op de grond en het Gaia-ruimtevaartuig van de European Space Agency om de massa van de planeet met ongekende precisie te meten.
De belangrijkste doorbraak was het gebruik van ‘microlens parallax’, een techniek die gebruik maakt van de enigszins verschillende perspectieven van observaties op aarde en in de ruimte. Net zoals de menselijke dieptewaarneming afhankelijk is van de afstand tussen onze ogen, maakte deze methode gebruik van de afstand van een miljoen mijl tussen Gaia en grondobservatoria.
Waarom dit ertoe doet: schurkenplaneten als planetaire Ejecta
De bevestigde massa – gelijk aan Saturnus – suggereert sterk dat deze schurkenplaneet niet geïsoleerd is ontstaan als een kleine ster (een bruine dwerg). In plaats daarvan is het waarschijnlijk ontstaan in een zonnestelsel voordat het door de zwaartekracht werd uitgestoten.
Deze uitstoting zou het gevolg kunnen zijn van gewelddadige botsingen tussen planeten, nauwe ontmoetingen met andere werelden of de chaotische invloed van onstabiele meersterrensystemen. De bevinding versterkt de groeiende theorie dat het uitwerpen van planeten een veel voorkomende, misschien zelfs routinematige uitkomst is van planetaire vorming. Sommige zich ontwikkelende zonnestelsels kunnen daarbij een of twee werelden verliezen.
De jacht op meer schurkenwerelden
Het detecteren van deze objecten is moeilijk omdat ze minimaal licht uitstralen en geen gastster hebben. Microlensing-gebeurtenissen – uren tot dagen waarneembaar – zijn de enige betrouwbare methode. Toekomstige missies zoals de Nancy Grace Roman Space Telescope van NASA zullen ons vermogen om ze te vinden echter dramatisch verbeteren.
De ontdekking van deze schurkenplaneet ter grootte van Saturnus biedt een kijkje in een enorme, voorheen verborgen populatie interstellaire zwervers. Het begrijpen van deze werelden zou cruciale inzichten kunnen opleveren in de vorming van planeten, de evolutie en de prevalentie van uitgeworpen planeten in de Melkweg.
Zoals Subo Dong, hoofdonderzoeker aan de Universiteit van Peking, verklaarde: “We hebben slechts een glimp van deze opkomende populatie van schurkenwerelden en welk licht ze kunnen werpen op de vorming van de lichamen in de planetaire systemen van het universum.”
