Nieuw archeologisch bewijs uit Jordanië bevestigt de verwoestende omvang van de plaag van Justinianus, de eerste gedocumenteerde pandemie die zich tussen de 6e en 8e eeuw over de mediterrane wereld verspreidde. Een door de VS geleid onderzoeksteam heeft een massabegraafplaats in Jerash geverifieerd en onthult grimmige details over hoe de ziekte miljoenen mensen in het Byzantijnse rijk heeft gedood. Dit is niet alleen een historische voetnoot; het onderstreept hoe snel een nieuwe ziekteverwekker de bevolking kan overweldigen, zelfs zonder moderne reizen of mondialisering.
De Jerash-ontdekking: een momentopname van de crisis
Het massagraf in Jerash, een belangrijk handelscentrum in het oude Jordanië, werd in de loop van de tijd niet gebouwd als een typische begraafplaats. In plaats daarvan vertegenwoordigt het één enkele, catastrofale gebeurtenis: een plotselinge, overweldigende toestroom van lichamen. Genetische analyse bevestigt Yersinia pestis – dezelfde bacterie die eeuwen later verantwoordelijk was voor de Zwarte Dood – als de boosdoener. De studie, gepubliceerd in het Journal of Archaeological Science, is belangrijk omdat het biologisch bewijsmateriaal (de ziekteverwekker van de pest) koppelt aan de menselijke ervaring van de crisis.
Een voorbijgaande bevolking die wordt belegerd
Onderzoekers analyseerden DNA dat uit tanden werd gehaald en vonden slachtoffers uit alle demografische categorieën: mannen, vrouwen, jong en oud. Dit suggereert dat de pest een zeer mobiele bevolking trof die tijdens de pandemie in Jerash was gevangen. De slachtoffers waren geen lokale bewoners; het waren reizigers, huurlingen, slaven en kooplieden – mensen die zich vrij bewogen voordat ze door de uitbraak in de val werden gelokt. De situatie doet denken aan moderne pandemieën, zoals COVID-19, waarbij lockdowns en reisbeperkingen plotseling de bewegingsvrijheid stopzetten, waardoor kwetsbare bevolkingsgroepen zich concentreren.
Waarom dit ertoe doet: verder dan de cijfers
De plaag van Justinianus wordt in historische verhalen vaak afgedaan omdat de impact ervan niet zo visueel dramatisch is als de Zwarte Dood. Er was geen plotselinge ineenstorting van de bevolking of wijdverbreide maatschappelijke ontwrichting zichtbaar in historische gegevens. Sommigen ontkennen zelfs de ernst ervan. Het massagraf van Jerash levert echter onweerlegbaar fysiek bewijs: de ziekte is gebeurd en heeft op grote schaal mensen gedood. Het feit dat tot nu toe hard bewijsmateriaal ontbrak, onderstreept hoe gemakkelijk historische trauma’s kunnen worden verdoezeld of gebagatelliseerd.
Parallellen met moderne pandemieën
De studie benadrukt opvallende parallellen tussen oude en moderne uitbraken. Net zoals sommigen COVID-19 al vroeg afwezen, wordt de impact van de Plaag van Justinianus historisch ontkend. De ontdekking van Jerash betwist deze ontkenning en toont aan dat een pandemie door een bevolking kan razen zonder noodzakelijkerwijs een onmiddellijke regimeverandering of economische ineenstorting te veroorzaken. De echte impact is voelbaar in de menselijke tol, de verstoring van het dagelijks leven en het plotselinge, brutale verlies van mensenlevens.
De Jerash-site biedt een huiveringwekkende blik in het verleden en herinnert ons eraan dat pandemieën niet alleen biologische gebeurtenissen zijn; het zijn diepgaande sociale crises die blijvende littekens achterlaten in gemeenschappen. De ontdekking onderstreept dat zelfs zonder de snelheid van het moderne reizen een dodelijke ziekteverwekker zich snel kan verspreiden en stedelijke centra kan overweldigen, waardoor kwetsbare bevolkingsgroepen weerloos worden.
