Neandertalczycy byli nie tylko utalentowanymi myśliwymi i zbrojmistrzami, ale także posiadali niesamowity poziom wiedzy medycznej. Nowe badanie potwierdza, że te wymarłe hominidy prawdopodobnie używały smoły brzozowej – lepkiej substancji pochodzącej z kory drzewnej – jako środka antyseptycznego do leczenia ran. Odkrycia te wzmacniają coraz większą liczbę dowodów na to, że neandertalczycy aktywnie poszukiwali roślin leczniczych i materiałów do zwalczania infekcji i leczenia urazów.
Nieoczekiwane właściwości smoły brzozowej
Smoła brzozowa od dawna znana jest jako klej, stosowany zwłaszcza do mocowania narzędzi kamiennych do drewnianych rączek. Jednak współczesne eksperymenty pokazują, że substancja ta ma również silne właściwości antybiotykowe niezależnie od sposobu, w jaki jest wytwarzana. Naukowcy z Uniwersytetu Oksfordzkiego przetestowali różne metody wytwarzania smoły brzozowej, naśladując techniki, których mogli używać neandertalczycy.
Zespół zebrał korę brzozy i zastosował trzy metody: wzniesiony ogień, prostą metodę kondensacji pod kamieniem oraz nowoczesną metodę ogrzewania Mi’kmaq w szczelnej puszce. Wszystkie próbki z wyjątkiem jednej były skuteczne przeciwko Staphylococcus aureus, pospolitej bakterii wywołującej infekcje skóry. Najsilniejszą smołę uzyskano z brzozy brodawkowej metodą wzniesionego ogniska.
Wiedza tubylców potwierdza starożytne praktyki
To nie są tylko spekulacje. Rdzenne społeczności, takie jak Mi’kmak we wschodniej Kanadzie, od wieków stosowały smołę brzozową – znaną jako maskwio’mi – jako antybiotyk o szerokim spektrum działania. Ta tradycyjna wiedza jest zgodna z wynikami eksperymentów, co sugeruje, że neandertalczycy mogli niezależnie odkryć podobne zastosowania lecznicze.
Dlaczego to ma znaczenie: więcej niż tylko klej
Odkrycie podważa wąski pogląd na neandertalczyków jako prymitywnych zwolenników przetrwania. Chociaż zastosowanie jako kleju jest oczywiste, ograniczanie smoły brzozowej wyłącznie do tej funkcji oznacza ignorowanie jej szerszego potencjału. Jak zauważa badacz Tjaark Siemssen, „ograniczanie zakresu do jednej rzeczy… może być dość mylące”. Neandertalczycy prawdopodobnie rozumieli i wykorzystywali różnorodne korzyści płynące ze środowiska, w tym jego właściwości lecznicze.
Zastrzeżenia i przyszłe badania
Niektórzy badacze, np. Karen Hardy z Uniwersytetu w Glasgow, kwestionują, czy neandertalczycy produkowali smołę brzozową specjalnie ze względu na jej właściwości lecznicze. Uzyskanie go jest procesem złożonym, a inne łatwo dostępne rośliny mają naturalne właściwości lecznicze, bez konieczności tak skomplikowanych przygotowań.
Jednak wcześniejsze ustalenia potwierdzają ideę samoleczenia przez neandertalczyków. Jeden z mężczyzn cierpiących na ropień zęba najwyraźniej pił miksturę roślinną o działaniu uśmierzającym ból i przeciwzapalnym, choć istnieją dowody na to, że jedli także krwawnik pospolity i rumianek – rośliny nie posiadające wartości odżywczej, ale o znanych właściwościach leczniczych.
Podsumowując, badanie potwierdza pogląd, że neandertalczycy nie tylko reagowali na choroby, ale aktywnie poszukiwali środków zaradczych. Zastosowanie smoły brzozowej jako potencjalnego antybiotyku podkreśla wyrafinowaną wiedzę na temat zasobów naturalnych i poziom pomysłowości medycznej, który wcześniej był niedoceniany.
