Nowe badania pokazują, że neandertalczycy byli nie tylko wykwalifikowanymi wytwórcami narzędzi; mogli być jednymi z pierwszych lekarzy. Niedawne badania wykazały, że smoła brzozowa, której nasi starożytni krewni używali do wyrobu narzędzi, również miała znaczące właściwości antybakteryjne. Sugeruje to, że mógł służyć jako prymitywny sposób leczenia ran prawie 200 000 lat przed pojawieniem się nowoczesnych antybiotyków.
Od produkcji narzędzi po opiekę zdrowotną
Przez lata archeolodzy dokumentowali użycie smoły brzozowej przez neandertalczyków. Ta lepka substancja, otrzymywana przez ogrzewanie kory brzozowej, była niezbędna do mocowania – procesu przyklejania kamiennych grotów włóczni do drewnianych trzonków. I chociaż służył jako uszczelniacz i klej, nowe dowody sugerują, że jego korzystne właściwości rozciągają się na sferę biologiczną.
Badanie przeprowadzone przez naukowców z uniwersytetów w Kolonii i Oksfordzie miało na celu sprawdzenie, czy ten „starożytny klej” ma właściwości lecznicze. Problem pojawia się w kontekście coraz większej liczby dowodów na to, że neandertalczycy posiadali rozległą wiedzę na temat roślin leczniczych.
Odtworzenie chemii prehistorycznej
Aby przetestować tę hipotezę, naukowcy odtworzyli smołę, stosując metody zgodne z epoką późnego plejstocenu (około 129 000–11 700 lat temu). Zespół wykorzystał korę gatunków brzozy, których istnienie udokumentowano w tym okresie, i zastosował trzy różne metody ekstrakcji:
- Destylacja sucha: spalanie kory w szczelnie zamkniętym podziemnym wykopie w celu wydobycia smoły bez dostępu tlenu.
- Kondensacja powierzchniowa: Palenie kory obok twardej powierzchni skały i zeskrobywanie powstałego osadu.
- Tradycyjne metody tubylcze: Podgrzewanie kory w metalowym pojemniku to technika inspirowana metodami ludu Mi’kmaq, którzy od dawna stosują smołę brzozową w swojej tradycyjnej medycynie.
Udowodnione działanie antybakteryjne
Powstałe próbki poddano testom biologicznym na Uniwersytecie w Cape Breton w celu zmierzenia ich skuteczności przeciwko bakteriom. Wyniki były przekonujące: smoła wykazała pozytywne działanie przeciwbakteryjne przeciwko Staphylococcus aureus (Staphylococcus aureus ).
Kluczowe wyniki testów biologicznych:
- Powodzenie celu: Tar był skuteczny przeciwko S. aureus to bakteria powodująca zakażenia skóry i ran.
-
Ograniczenia: Substancja nie była tak silna jak współczesne antybiotyki (np. gentamycyna) i nie była skuteczna przeciwko E. coli (Escherichia coli ).
-
Zastosowania: na podstawie tych wyników naukowcy uważają, że smołę najprawdopodobniej stosowano specjalnie w leczeniu chorób skóry lub otwartych ran w celu zapobiegania infekcjom.
Dlaczego jest to dziś ważne?
Pomimo tego, że smoła brzozowa jest substancją prehistoryczną, jej właściwości są ważne także dzisiaj. Bakteria, z którą walczy (S. aureus ), stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia na całym świecie. Odpowiada za około 500 000 hospitalizacji rocznie w samych Stanach Zjednoczonych i w coraz większym stopniu wykazuje zdolność do rozwijania oporności na wszystkie znane klasy współczesnych antybiotyków.
„Nasze wyniki sugerują, że sensowne jest głębsze zbadanie antybiotyków celowanych w kontekście etnograficznym — lub w tym przypadku prehistorycznym”. — Tjark Siemssen, główny autor badania.
Odkrycie to podkreśla potencjalną „cykliczną” naturę postępu medycznego. Ponieważ współczesna medycyna stoi w obliczu rosnącego zagrożenia ze strony superbakterii odpornych na antybiotyki, zwrócenie się w stronę starożytnych substancji o znaczeniu etnograficznym może otworzyć nowe możliwości odkrywania leków.
Wniosek
Udowadniając, że neandertalczycy używali smoły brzozowej ze względu na jej właściwości antybakteryjne, badanie to buduje pomost między prehistorycznym przetrwaniem a współczesną farmakologią, sugerując, że starożytne „kleje” mogą stanowić klucz do przyszłych innowacji medycznych.
