Een historische overeenkomst om de grotendeels ongereguleerde volle zee te beschermen is officieel in werking getreden en markeert een cruciaal moment voor het behoud van de oceaan. Decennia lang hebben de internationale wateren – die buiten de nationale jurisdicties vallen – gefunctioneerd als een ‘wild westen’ van de visserij, grotendeels vrij van grenzen. Deze gebieden, die 95% van het bewoonbare mariene volume van de planeet uitmaken, blijven grotendeels onontgonnen, maar worden in toenemende mate bedreigd door commerciële exploitatie.
De noodzaak van mondiale samenwerking
Het verdrag van de Verenigde Naties, dat sinds september 2025 door meer dan 60 landen is geratificeerd, stelt een raamwerk vast voor het behoud en het duurzame gebruik van de mariene biologische diversiteit in de open oceanen. Deze overeenkomst pakt een kritieke leemte aan: voorheen bestond er geen internationaal mechanisme om beschermde mariene gebieden op volle zee te creëren. De effectiviteit van het verdrag hangt af van samenwerking, zoals blijkt uit de verklaring van baanbrekend marien bioloog Sylvia Earle: “Dit moment laat zien dat samenwerking op mondiale schaal mogelijk is.”
Implementatie en belangrijkste prioriteiten
De regels en toezichtstructuren van het verdrag zullen eind 2026 op een openingsconferentie worden afgerond, wat betekent dat er pas over bijna een jaar daadwerkelijk beschermde gebieden zullen worden ingesteld. De inspanningen voor natuurbehoud zullen zich in eerste instantie richten op hotspots voor biodiversiteit, zoals de Sargassozee (een cruciale broedplaats voor paling) en het hydrothermale ventilatiesysteem Lost City in de Atlantische Oceaan, evenals op onderwaterruggen in de Stille Oceaan die walvissen, haaien en ander zeeleven ondersteunen.
Naast de visserijbeperkingen zal het verdrag ook een opslagplaats creëren voor het delen van genetische hulpbronnen uit internationale wateren – een potentiële bron van nieuwe medicijnen en biotechnologieën. Dit komt op een kritiek moment: naarmate de visserijtechnologie zich verder ontwikkelt (waaronder de diepzeetrawlvisserij en het vissen op de schemerzone), is de overexploitatie wijdverbreid geworden, waarbij de regionale visserij er niet in slaagt 56% van de beoogde bestanden duurzaam te beheren.
Waarom dit ertoe doet: veerkracht en klimaat
Het beschermen van deze gebieden gaat niet alleen over biodiversiteit. Beschermde mariene gebieden binnen nationale wateren hebben een positieve impact op de aangrenzende visserij aangetoond door het bieden van paai- en groeihabitats. Het verdrag ondersteunt rechtstreeks het ‘30 bij 30’-initiatief – het behoud van 30% van het aardoppervlak tegen 2030 – een doel dat onhaalbaar is zonder bescherming op volle zee.
De oceaan heeft 90% van de overtollige warmte als gevolg van de opwarming van de aarde geabsorbeerd, en ecosystemen staan onder toenemende druk. Door hen te beschermen tegen overbevissing en vervuiling wordt hun veerkracht vergroot. Zoals Plymouth Marine Laboratory-onderzoeker Matt Frost het stelt: “Als je ziek bent van drie dingen tegelijk, en je er twee verwijdert, ben je vrij om met de andere te vechten.” Oceaanecosystemen spelen ook een sleutelrol bij het vastleggen van koolstof en absorberen een kwart van de klimaatopwarmende CO2.
Uitdagingen voor de toekomst: handhaving en ratificatie
De uitvoering van het verdrag stuit op hindernissen. Het in kaart brengen van de oceaanbodem is onvolledig – slechts 27% is volledig onderzocht – en handhaving zal moeilijk zijn. Een aanzienlijk deel van de bestaande beschermde mariene gebieden in nationale wateren zijn ‘papieren parken’ met weinig echte bescherming. Hoewel satellietbeelden en AI illegale activiteiten kunnen volgen, is de effectiviteit van het verdrag afhankelijk van het feit dat VN-lidstaten overtreders de toegang tot havens ontzeggen.
Momenteel hebben 83 landen het verdrag geratificeerd, maar belangrijke landen als Groot-Brittannië, de VS, Canada en Australië hebben dat nog niet gedaan. Natuurbeschermingsgroepen zoals Oceana benadrukken dat bredere ratificatie cruciaal is: “Hoe meer landen het ratificeren, hoe krachtiger dit verdrag wordt.”
Uiteindelijk vertegenwoordigt het verdrag over de volle zee een mijlpaal in de richting van verantwoord oceaanbeheer. Het succes ervan zal afhangen van duurzame internationale samenwerking en handhaving, waarbij ervoor wordt gezorgd dat deze vitale ecosystemen worden beschermd voor toekomstige generaties.
