Al millennia lang wordt de walvisvangst in verband gebracht met koudwateromgevingen en de culturen van het noordelijk halfrond. Recente bevindingen ontkrachten deze veronderstelling: Inheemse gemeenschappen in wat nu Brazilië is, jaagden al 5000 jaar geleden actief op walvissen, volgens een studie gepubliceerd in Nature Communications. Deze ontdekking verschuift de tijdlijn voor de walvisjacht in Amerika en toont aan dat complexe maritieme jachtpraktijken niet beperkt waren tot gematigde of poolgebieden.
De ontdekking: bottenharpoenen en walvisresten
Archeologen die artefacten uit het Joinville Sambaqui Archeologisch Museum in Brazilië analyseerden, hebben 118 walvisbotten opgegraven, waaronder die van bultruggen en zuidkapers, naast 15 verschillende harpoenelementen gemaakt van walvisribben. De gereedschappen, in leeftijd variërend van 4.710 tot 4.970 jaar oud, hebben duidelijke ontwerpkenmerken voor gebruik bij de walvisvangst: holle centra voor houten schachten en nauwkeurig gesneden punten.
Dit is belangrijk omdat het vaak moeilijk is om onderscheid te maken tussen botten van dieren waarop gejaagd is en botten die afkomstig zijn van gestrande karkassen. Het enorme aantal botten van dezelfde soort, naast het vervaardigde gereedschap, levert concreet bewijs van doelbewuste jacht.
Conventionele wijsheid uitdagen
Vroeger werd aangenomen dat de Sambaqui-bevolking, bekend om hun grote schelpenheuvels (Sambaquis), zich concentreerde op het verzamelen van weekdieren en de kleinschalige visserij. De ontdekking van deze harpoenen ** daagt het al lang bestaande idee uit dat deze gemeenschappen niet over de technologie beschikten voor grootschalige jacht op zee**.
“Het conventionele idee was dat de Sambaquis niet over de technologie beschikten”, legt co-auteur André Carlo Colonese uit. “Dit vertelt ons dat ze daadwerkelijk aan het jagen waren.”
Waarom dit ertoe doet: een mondiaal perspectief op de maritieme geschiedenis
Voor prehistorische samenlevingen vertegenwoordigden walvissen een enorme hulpbron: voedsel, olie voor verwarming en botten voor gereedschap en versieringen. Hoewel het opportunistische opruimen van gestrande walvissen minstens 20.000 jaar oud is, is het bewijs van actieve jacht veel recenter. De Braziliaanse harpoenen zijn ruim 1000 jaar ouder dan eerder bekende exemplaren uit de Arctische en subarctische gebieden.
Deze ontdekking verlegt de focus van vroege walvisvangststudies. Het toont aan dat complexe maritieme exploitatiesystemen niet beperkt bleven tot het noordelijk halfrond en benadrukt de vindingrijkheid van de inheemse bevolking bij het aanpassen aan en gebruiken van mariene hulpbronnen in diverse omgevingen. De vondst vergroot ons begrip van de walvisvangstpraktijken wereldwijd.
De studie benadrukt dat inheemse gemeenschappen in Brazilië, ondanks dat ze in tropische omstandigheden leefden, over de vaardigheden en technologie beschikten om op walvissen te jagen, waardoor ons perspectief op oude maritieme culturen opnieuw vorm kreeg.
