De European Space Agency (ESA) heeft opvallende nieuwe beelden vrijgegeven die drie grote zonne-uitbarstingen onthullen die zijn vastgelegd met behulp van een innovatieve ‘kunstmatige eclips’-techniek. De time-lapse, vastgelegd door de Proba-3-missie, biedt wetenschappers een unieke kans om de ongrijpbare corona van de zon te bestuderen en mogelijk al lang bestaande mysteries over de extreme temperaturen op te lossen.
De kunstmatige zonsverduistering: een nieuwe manier om naar de zon te kijken
De Proba-3-missie bestaat uit twee ruimtevaartuigen – een coronagraaf en een occulter – die een gecontroleerde zonsverduistering creëren door zich nauwkeurig in een baan rond de aarde te richten. Hierdoor kunnen onderzoekers de verblindende schittering van de zon blokkeren en de zwakke buitenste atmosfeer, of corona, met ongekende helderheid waarnemen. In tegenstelling tot natuurlijke verduisteringen kan deze kunstmatige methode vaak worden herhaald en gedurende langere perioden worden volgehouden.
De onlangs vrijgegeven video, vastgelegd op 2 september 2025, vat een observatie van vijf uur samen in slechts vier seconden. De beelden combineren gegevens van de coronagraaf van Proba-3 (waarbij een heliumfilter wordt gebruikt om de corona te benadrukken) met gelijktijdige oppervlaktebeelden van NASA’s Solar Dynamics Observatory. Dit gecombineerde beeld onthult de complexe interactie tussen het oppervlak van de zon en de buitenste atmosfeer in opmerkelijk detail.
Protuberansen, geen fakkels: zonne-explosies begrijpen
De time-lapse toont drie krachtige plasmapluimen die uit de zon losbarsten. Hoewel deze in eerste instantie lijken op zonnevlammen – de gewelddadige explosies die ruimteweergebeurtenissen op aarde kunnen veroorzaken – blijkt bij nader onderzoek dat het feitelijk protuberansen zijn. Dit zijn torenhoge lussen van plasma die zich uitstrekken vanaf het oppervlak van de zon en uiteindelijk knappen, waardoor geïoniseerd gas in de ruimte vrijkomt.
Protuberansen, hoewel minder energiek dan fakkels, bieden cruciale inzichten omdat ze doorgaans moeilijker te observeren zijn. Volgens Andrei Zhukov, hoofdonderzoeker van de coronograaf van Proba-3: “Het is zeldzaam om zoveel protuberansuitbarstingen in zo’n kort tijdsbestek te zien… we zijn erin geslaagd ze zo duidelijk vast te leggen.” De uitbarstingen zien er uitzonderlijk helder uit, wat duidt op extreme hitte, maar hun plasma is in werkelijkheid koeler – ongeveer 10.000 graden – vergeleken met de corona van een miljoen graden.
Het mysterie van Corona: waarom zo heet?
De corona van de zon blijft een van de grootste onopgeloste puzzels in de astrofysica. Het is 200 keer heter dan het oppervlak van de zon, een contra-intuïtief fenomeen dat wetenschappers met moeite hebben kunnen verklaren. Waarnemingen zoals die van Proba-3 zijn van cruciaal belang voor het ontrafelen van dit mysterie en leveren gegevens op die eindelijk de mechanismen achter de extreme hitte van de corona kunnen onthullen.
Uitbreiding van de mogelijkheden voor zonne-observatie
Proba-3 heeft in de eerste zeven maanden van zijn bestaan al meer dan 50 kunstmatige eclipsen uitgevoerd, en er zijn er nog honderden gepland. Deze missie sluit zich aan bij een golf van nieuwe technologieën die een revolutie teweegbrengen in de zonnefysica. NASA’s CODEX-telescoop (gemonteerd op het internationale ruimtestation), ESA’s Solar Orbiter en de Daniel K. Inouye Solar Telescope op Hawaï hebben allemaal onlangs baanbrekende beelden en gegevens opgeleverd, waaronder het allereerste zicht op de zuidpool van de zon. NASA’s Parker Solar Probe, die herhaaldelijk dichter bij de zon duikt dan enig ander ruimtevaartuig, blijft ook kritische inzichten verschaffen.
Deze toename van het waarnemingsvermogen belooft ons begrip van de zon en haar invloed op aarde te hervormen.
De zon blijft een dynamische en onvoorspelbare ster, en deze nieuwe hulpmiddelen geven ons het beste inzicht tot nu toe in de verborgen processen ervan. Voortdurende observatie zal van cruciaal belang zijn voor het voorspellen van ruimteweergebeurtenissen en het beschermen van onze technologieafhankelijke samenleving.
