Recente ontdekkingen in China veranderen ons begrip van het moment waarop het complexe dierenleven voor het eerst ontstond, wat suggereert dat de beroemde ‘Cambrische explosie’ misschien niet zo plotseling was als eerder werd gedacht. Een opmerkelijk bewaard gebleven fossielenlocatie, de Jiangchuan-biota in de provincie Yunnan, bevat meer dan 700 exemplaren die dateren van 554 tot 537 miljoen jaar oud, vóór de piek van de Cambrische explosie (541 tot 513 miljoen jaar geleden).
De Ediacaran-periode heroverwogen
Decennia lang werd de Ediacaraanse periode – de tijd vóór* het Cambrium – gezien als een tijdperk van eenvoudige, grotendeels zachte organismen. De nieuwe fossielen dagen deze visie uit en onthullen verrassend geavanceerde dierengemeenschappen. Volgens Gaorong Li van de Yunnan Universiteit, de hoofdonderzoeker, tonen deze fossielen aan dat de fundamenten voor de Cambrische explosie al aanwezig waren tegen het einde van de Ediacaran, met overgangsvormen naast complexere wezens.
Wat is er gevonden?
De biota van Jiangchuan omvat een divers scala aan bilaterianen – dieren met bilaterale symmetrie – waarvan sommige voorheen onbekend waren in de Ediacaran. Deze omvatten twee nieuwe soorten deuterostomes, een belangrijke groep waartoe ook gewervelde dieren behoren, wat wijst op een vroege diversificatie binnen deze lijn. Andere ontdekkingen zijn onder meer cambroerniden, opgerolde organismen met draadvormige tentakels, en wezens die lijken op Margaretia, een buisachtig organisme dat Li beschrijft als ‘een dier dat in een ventilatiepijp leeft’.
Eén bijzonder intrigerend fossiel lijkt op de zandworm uit Dune, wat duidt op een dier dat zich aan de zeebodem verankerde en een buisvormig aanhangsel uitstak om zich te voeden. Onderzoekers vonden ook bewijs van wormachtige wezens met het vermogen om te bewegen, wat wijst op vroege aanpassingen voor voortbeweging. Deze organismen bezitten de belangrijkste kenmerken van moderne dieren – monden, ingewanden en keelholten – maar in unieke combinaties die met geen enkele levende soort overeenkomen.
De Cambrische explosie: langzame verbranding of plotselinge uitbarsting?
De ontdekking roept vragen op over de aard van de Cambrische explosie zelf. Ross Anderson van de Universiteit van Oxford suggereert dat de gebeurtenis misschien een geleidelijker proces was dan een plotselinge uitbarsting van evolutie. Hoewel de fossielen het idee van een explosie niet ontkrachten, beperken ze wel het tijdsbestek voor het ontstaan ervan, wat erop wijst dat de plannen voor het lichaam van dieren waarschijnlijk over een periode van 30 miljoen jaar uiteenliepen op de grens tussen Ediacaran en Cambrium.
Waarom dit belangrijk is
Het debat over de Cambrische explosie duurt al eeuwenlang. De abrupte verschijning van moderne lichaamsplannen van dieren in het fossielenbestand van het Cambrium is al lang een puzzel. Deze nieuwe fossielen leveren het sterkste bewijs tot nu toe dat voorouderlijke vormen inderdaad aanwezig waren in de voorafgaande Ediacaran-periode, en vulden daarmee een kritieke leemte in de evolutionaire tijdlijn op.
“De conservering van de exemplaren is een beetje grof, dus we missen enkele fijne details, maar er zitten een aantal duidelijk dierlijk uitziende vormen tussen”, zegt Joe Moysiuk van het Manitoba Museum.
Verder onderzoek zal cruciaal zijn om deze fossielen definitief te classificeren, maar als bevestigd wordt dat het om dieren gaat, kunnen ze ons begrip van de vroege evolutie van dieren fundamenteel veranderen. De ontdekking onderstreept dat evolutie zelden een zuivere breuk is, en dat de basis voor zelfs de meest dramatische veranderingen vaak al lang voordat ze zichtbaar worden, wordt gelegd.
