Fiji wordt geconfronteerd met een snel escalerende hiv-epidemie, waarbij het aantal nieuwe gevallen tussen 2023 en 2025 is verdrievoudigd. Deze golf, nu de snelst groeiende hiv-uitbraak ter wereld, wordt veroorzaakt door een combinatie van factoren: de rol van het land als centrum voor drugssmokkel, het toenemende gebruik van methamfetamine, onveilige injectiepraktijken en systemische tekortkomingen in de toegang tot en het bewustzijn van de gezondheidszorg. De crisis is vooral verwoestend voor kinderen, waarbij de alarmerende overdrachtscijfers van moeder op kind leiden tot vermijdbare sterfgevallen.
De menselijke kosten: verhalen uit de frontlinie
De impact van HIV is zeer persoonlijk. Clare, een jonge moeder, hoorde dat haar dochtertje Andi positief testte na herhaalde ziekenhuisbezoeken vanwege een onverklaarbare ziekte. Zowel zij als haar man, een injecterende drugsgebruiker, bleken ook HIV-positief te zijn. Dit scenario wordt tragisch gebruikelijk. In heel Fiji worden gezinnen verscheurd door een ziekte die nog steeds gehuld is in stigmatisering en verkeerde informatie.
De situatie is nijpend: bij één baby per week wordt de diagnose HIV gesteld via overdracht van moeder op kind, en elke maand sterft één kind onder de vijf jaar aan HIV-gerelateerde complicaties. Dr. Jason Mitchell, hoofd van de HIV-epidemie in Fiji, noemt dit ‘onvergeeflijk’, en benadrukt daarmee de vermijdbare aard van deze sterfgevallen.
Oorzaken: drugs, stigmatisering en systeemfalen
De geografische ligging en de zwakke grenscontroles van Fiji maken het tot een doorvoerplaats voor illegale drugs, voornamelijk methamfetamine. Dit wakkert de verslaving aan, vooral onder jongeren, die vaak vervuilde naalden delen omdat ze geen toegang hebben tot schoon materiaal. Het probleem wordt nog verergerd door een diepgeworteld cultureel stigma.
Christopher Lutukivuya, een hiv-activist die sinds 2013 met het virus leeft, beschrijft de harde realiteit: mensen met hiv worden buitengesloten, gedwongen onder te duiken of tot zelfmoord gedreven in plaats van te worden veroordeeld. Traditionele overtuigingen en wantrouwen jegens de westerse geneeskunde belemmeren ook preventie-inspanningen, vooral onder de inheemse bevolking van Fiji (iTaukei), die 90% van de nieuwe diagnoses uitmaakt.
De mondiale context: een omkering van de vooruitgang
Deze crisis komt op het moment dat de mondiale hiv-hulp afneemt, waardoor Fiji en andere landen in de Stille Oceaan kwetsbaar worden. Volgens de WHO ervaart Fiji nu omstandigheden die doen denken aan de vroege AIDS-epidemieën in ontwikkelde landen – waaronder wijdverbreide onwetendheid over de overdracht, gebrek aan veilige naaldprogramma’s en weerstand tegen condoomgebruik.
De situatie wordt nog verergerd door een gebrek aan basiskennis: sommige Fijiërs zijn zich er niet van bewust dat HIV van moeders op baby’s kan worden overgedragen of dat het virus behandelbaar is. Zelfs geschoolde individuen hebben moeite om over veilige seks te onderhandelen vanwege machtsongelijkheid.
Hoop te midden van wanhoop: inspanningen op het gebied van preventie en behandeling
Ondanks de sombere vooruitzichten wordt er toch enige vooruitgang geboekt. Artsen en activisten werken eraan om desinformatie te bestrijden en behandeling te promoten als een levensreddende optie. Het ministerie van Volksgezondheid implementeert een programma voor veilige naalden en UNAids dringt aan op bredere toegang tot PrEP (profylaxe vóór blootstelling) via tabletten, injectables en vaginale ringen.
Initiatieven zoals het Daulomani Safe House, opgericht door Edwina Biyau, bieden steun aan overlevenden van drugs, hiv en geweld. Succesverhalen, zoals Josy Ralulu, een sekswerker die nu pleit voor testen en behandeling, laten zien dat leven met hiv geen doodvonnis is.
De weg voorwaarts: dringende actie nodig
Omdat er in Fiji naar schatting 8.900 mensen met hiv leven, wordt verwacht dat de crisis binnen enkele maanden zal escaleren tot een algemene epidemie. Hoewel de regering van Fiji 10 miljoen dollar heeft geïnvesteerd als reactie hierop, naast hulp uit Australië en Nieuw-Zeeland, is een agressievere interventie van cruciaal belang.
De sleutel is om het stigma te doorbreken, de toegang tot tests en behandelingen te vergroten en de onderliggende oorzaken van overdracht aan te pakken. Dit omvat onder meer het versterken van de wetshandhaving om de drugshandel te ontwrichten, het verbeteren van de gezondheidszorginfrastructuur en het empoweren van vrouwen om veilige seks te onderhandelen. De toekomst van de meest kwetsbare bevolkingsgroepen van Fiji hangt af van beslissende actie nu.
