De komende Artemis II-missie staat klaar om geschiedenis te schrijven, niet alleen door mensen voor het eerst in een halve eeuw de ruimte in te sturen, maar door mogelijk de eerste directe menselijke observatie aan te bieden van een van de meest dramatische en nog onzichtbare kenmerken op de maan: Mare Orientale. Dit kolossale inslagbekken, met een doorsnede van bijna 900 kilometer, ligt aan de andere kant van de Maan en is grotendeels aan het zicht van de Aarde onttrokken vanwege de synchrone rotatie van de Maan.
De vergeten impact
Mare Orientale is een overblijfsel van een rampzalige gebeurtenis. Een eeuwenoud, asteroïdeachtig lichaam botste tegen de maankorst en creëerde een enorm litteken dat nu gedeeltelijk gevuld is met donkere vulkanische lava. Hoewel zichtbaar in orbitale beelden, is deze “Oostelijke Zee” nog nooit door menselijke ogen in zonlicht waargenomen. Dit is van belang omdat robotsondes en satellieten gegevens kunnen vastleggen, maar het menselijke visuele systeem uitblinkt in het oppikken van subtiele details die machines vaak over het hoofd zien.
Een unieke kans: vliegroute en timing
De Artemis II-astronauten – Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch en Jeremy Hansen – zullen een rondje om de maan maken in de Orion-capsule. De timing van de lancering, gecombineerd met het traject van het ruimtevaartuig, creëert een zeldzame kans om tot 60% van de andere kant te observeren die geen mens rechtstreeks heeft gezien. Dit is niet de eerste keer dat mensen de andere kant hebben gezien (Apollo 8 zag het voor het eerst in 1968), maar de omstandigheden van deze missie kunnen voorheen onzichtbare oppervlaktekenmerken onthullen.
Voorbij de “Dark Side”-mythe
De andere kant werd ooit ‘de donkere kant’ genoemd, een verkeerde benaming die vandaag de dag nog steeds voortduurt. Het betekent niet dat het halfrond voortdurend in duisternis verkeert; het verwijst eenvoudigweg naar de kant die altijd weg van de aarde is gericht. De baan en rotatie van de maan zijn zo op elkaar afgestemd dat vanaf onze planeet slechts één vlak zichtbaar is. Luna 3, een Sovjet-sonde, onthulde voor het eerst het bestaan van de andere kant in 1959, waarmee de misvatting werd doorbroken dat deze in schaduw gehuld was.
Waarom menselijke observatie belangrijk is
NASA verwacht dat de Artemis II-bemanning drie volle uren zal besteden aan het observeren van het maanoppervlak, met behulp van hun ogen, camera’s en directe communicatie met de missiecontrole. Ze hebben training gekregen om subtiele grijswaardenvariaties te herkennen die verwijzen naar verschillende gesteentesoorten en geologische leeftijden. De Maan zal ongeveer zo groot zijn als een basketbal die op armlengte wordt gehouden, wat een gedetailleerd beeld oplevert.
De nabije kant van de maan is sterk veranderd door lavastromen, waardoor een groot deel van zijn vroege geschiedenis is uitgewist. Aan de andere kant zijn de kosmische inslagen echter nog zuiverder vastgelegd, waardoor het een waardevolle plek is voor wetenschappelijk onderzoek. Het recente succes van China bij het landen van een onbemande sonde aan de andere kant toont aan dat de toegang verbetert, maar menselijke observatie uit de eerste hand biedt een ongeëvenaard voordeel.
“We hopen dat het niet ‘de donkere kant’ is”, merkte astronaut Christina Koch op, “We hopen dat het de verlichte andere kant is.”
De Artemis II-missie zou niet alleen ons begrip van de geschiedenis van de maan kunnen herschrijven, maar ook kunnen helpen bij het identificeren van optimale landingsplaatsen voor toekomstige missies. De bemanning zou onze vertrouwde grijze satelliet misschien in iets nieuws kunnen veranderen.
